Een schilderij beginnen stap 5

Geschreven door Trui Gysseling

Laag over laag:
diepte, contrast en samenhang opbouwen

Een schilderij leeft van wat er onder de oppervlakte gebeurt.

Laag na laag geef je het adem, geschiedenis en glans alsof elke penseelstreek een echo is van de vorige.

Inhoud

Over deze reeks: Schilderij beginnen

Dit artikel maakt deel uit van de reeks “Schilderij beginnen”, waarin we stap voor stap ontdekken hoe een schilderij groeit van het eerste idee tot het moment waarop het af aanvoelt.
Elke stap helpt je bewuster te schilderen, met meer vrijheid, diepte en plezier.

Lees ook de andere delen van de serie:
Stap 1 – Compositie en formaat kiezen · Stap 2 – Verf, techniek en ondergrond kiezen · Stap 3 – Ondergrond voorbereiden en eerste lagen · Stap 4 – De eerste verflaag · Stap 5 – Laag over laag · Slot – Van idee tot voltooid schilderij

Inhoud

Waarom lagen magie brengen

Na de eerste verflaag begint het echte werk pas echt.

Je gaat opbouwen, verdiepen en soms ook terugnemen. Elke nieuwe laag geeft je de kans om iets toe te voegen, te verzachten of juist bewust weg te laten. Zo groeit een schilderij stap voor stap.

Een goed opgebouwd schilderij leeft in lagen. Niet alleen visueel, maar ook gevoelsmatig. Als kijker voel je dat er iets onder zit, zelfs wanneer je niet precies kunt aanwijzen wat dat is.

Je kunt een schilderij vergelijken met een herinnering. Wat je bewust toevoegt doet ertoe, maar juist wat je laat doorschemeren geeft het werk menselijkheid en zeggingskracht.

Inhoud

De kracht van transparantie

Een dunne laag kan soms meer zeggen dan een dikke.

Door met transparante verf te werken, zoals bij glaceren, kan je kleuren niet alleen op je palet mengen, maar ook op het doek zelf. Dat zorgt voor subtiliteit en diepte.

Een warme laag over een koele ondergrond geeft gloed en levendigheid. Een koele transparantie over een warme laag brengt juist rust en samenhang. Door delen van de vorige laag zichtbaar te laten, ontstaat ademruimte in je schilderij. Niet alles hoeft volledig bedekt of dichtgeschilderd te worden.

Transparantie vraagt om vertrouwen. Je accepteert wat er al is en laat het meespelen. Precies dat maakt een schilderij levend en geloofwaardig.

Inhoud

Contrast: licht, donker en energie

Zonder contrast mist een schilderij spanning.

Toch gaat contrast verder dan alleen licht en donker. Het zit ook in groot tegenover klein, scherp tegenover vaag en beweging tegenover stilte.

Door contrast bewust in te zetten, breng je ritme in je werk. Je helpt de kijker om te voelen waar de aandacht naartoe mag gaan. Licht trekt de blik aan, donker geeft houvast en structuur.

Durf ook rustige zones te laten bestaan. Plekken waar het oog even kan pauzeren maken de expressieve delen juist sterker en energieker.

Inhoud

Verbinding zoeken tussen vorm en kleur

Na meerdere lagen kan een schilderij wat versnipperd aanvoelen.

Kleuren en vormen lijken dan los van elkaar te staan. Dit is vaak het moment om de eenheid terug te brengen.

Je kunt dat doen met een verbindende sluier, een dunne transparante laag in bijvoorbeeld een lichte oker, een zacht grijs of een gebroken wit. Door die laag subtiel over delen van het doek aan te brengen, gaan kleuren meer bij elkaar horen. Het voelt alsof alles onder hetzelfde licht komt te staan.

Zie dit proces als het stemmen van instrumenten. Elk onderdeel klinkt op zichzelf al goed, maar pas samen ontstaat er echte samenhang en muziek.

Inhoud

Wanneer stoppen?

Misschien wel de moeilijkste vraag tijdens het schilderen. Wanneer is het genoeg?

Er komt vaak een moment waarop het schilderij niet meer vraagt om nieuwe ingrepen, maar om rust. Het werk voelt afgerond, alsof het zelf aangeeft dat het tijd is om te stoppen. Dat is het moment waarop je je penseel neerlegt en even afstand neemt.

Geef het schilderij daarna de tijd. Laat het een dag of een week staan en kijk er later opnieuw naar met frisse ogen. Wat te veel is, kun je dan wegnemen of overschilderen. Wat nog zachtjes om aandacht vraagt, mag zich verder ontwikkelen.

Een schilderij eindigt niet met een laatste penseelstreek, maar met het besef dat het niets meer nodig heeft.

Inhoud

Mini-oefeningen om vandaag te proberen

Oefening 1 – De laagtest
Maak drie kleine studies van hetzelfde onderwerp, elk met drie, vijf en zeven lagen.
Voel hoe elke extra laag de sfeer verandert.

Oefening 2 – Glacis-experiment
Breng een dunne transparante laag over een droog schilderij.
Gebruik een warme of koude kleur en kijk hoe het karakter van het werk verandert.

Oefening 3 – De stille zones
Werk een schilderij verder uit, maar laat bewust één deel onaf.
Observeer wat dat doet met de spanning en rust van het geheel.

Inhoud

Voorbeelden van kunstenaars

Johannes Vermeer bereikte zijn zachte gloed door vele dunne lagen glacis, licht dat van binnenuit leek te komen.

Mark Rothko schilderde in transparante kleurvelden die als adem lagen over elkaar lagen. Hij schilderde stilte in lagen.

Gerhard Richter trok met rakels over meerdere lagen nog vochtige verf, waardoor diepte ontstond die tegelijk fysiek en mysterieus is.

Hun werk herinnert eraan dat diepte niet ontstaat uit veelheid, maar uit aandacht.

Inhoud

Tot slot

Het opbouwen van lagen is meer dan een technische aanpak. Het is een manier van werken, een houding tegenover je schilderij. Je bouwt niet alleen aan een beeld, maar ook aan de tijd die erin verscholen ligt.

Elke laag draagt iets van jou mee. Je aandacht, je aarzeling, je keuzes en je gevoel stapelen zich op en blijven aanwezig in het werk.

Misschien is dat wel de mooiste vorm van gelaagdheid die een schilderij kan hebben.

Hoe ervaar jij het werken in lagen?

Laat een reactie achter en vertel wat voor jou de moeilijkste of juist de mooiste fase is.
Samen maken we dit proces nog rijker, laag voor laag.

***

Over deze serie: Schilderij beginnen

Deze blogpost maakt deel uit van de vijfdelige reeks “Schilderij beginnen”, waarin je stap voor stap leert hoe een schilderij groeit — van het eerste idee tot het moment dat het af voelt.

Lees de hele reeks:

  1. Stap 1 – Compositie en formaat kiezen

  2. Stap 2 – Verf, techniek en ondergrond kiezen

  3. Stap 3 – Ondergrond voorbereiden en eerste lagen

  4. Stap 4 – De eerste verflaag: vorm, ritme en emotie samenbrengen

  5. Stap 5 – Laag over laag: diepte, contrast en samenhang opbouwen

  6. Slot – Van idee tot voltooid schilderij

Elk deel helpt je bewuster, vrijer en met meer plezier te schilderen, of je nu net begint of al jaren schildert.

Schilderen is niet alleen wat je maakt, maar wat je onderweg leert zien.

Terug naar de blog - homepage

Trui Gysseling
Vorige

Van idee tot voltooid schilderij
Volgende

Een schilderij beginnen stap 4