Een schilderij beginnen stap 3

Geschreven door Trui Gysseling

De ondergrond voorbereiden en eerste lagen

Een goed begin voelt vaak als magie: dat eerste moment waarop je wit verandert in iets levends.

Inhoud

Over deze reeks: Schilderij beginnen

Dit artikel maakt deel uit van de reeks “Schilderij beginnen”, waarin we stap voor stap ontdekken hoe een schilderij groeit, van het eerste idee tot het moment waarop het voltooid aanvoelt.
Elke stap helpt je bewuster te schilderen, met meer vrijheid, diepte en plezier.

Lees ook de andere delen van de serie:
Stap 1 – Compositie en formaat kiezen · Stap 2 – Verf, techniek en ondergrond kiezen · Stap 3 – Ondergrond voorbereiden en eerste lagen · Stap 4 – De eerste verflaag · Stap 5 – Laag over laag · Slot – Van idee tot voltooid schilderij

Inhoud

Waarom voorbereiding zoveel uitmaakt

Je hebt nu een onderwerp, een formaat, je verf en ondergrond gekozen. Misschien voel je nu die kriebel om eindelijk écht te beginnen. Toch loont het om nog even stil te staan bij de basis: hoe bereid je je drager voor?

De manier waarop je je ondergrond behandelt, bepaalt alles wat daarna volgt: van kleurintensiteit tot penseelgevoel. Een schilderij dat goed is voorbereid, “draagt” de verf met vertrouwen. Je voelt het meteen: de verf glijdt beter, hecht mooier, en de kleuren ademen.

Inhoud

Gesso, primer en andere gronderingen

De meeste schilders gebruiken gesso als standaardgrond, maar er zijn meer mogelijkheden. De keuze hangt af van je materiaal en de uitdrukking die je wil bereiken.

  • Acrylgesso is veelzijdig: geschikt voor doek, hout en papier. Het droogt snel en geeft een licht absorberend oppervlak.

  • Olieprimer is beter als je met olieverf werkt: het sluit de vezels af en voorkomt dat de olie in de drager trekt.

  • Transparante primers laten de natuurlijke kleur of structuur van je ondergrond zichtbaar, ideaal als je dat mee wil laten spelen in je compositie.

Tip: Experimenteer met de dikte van je lagen. Eén dunne laag geeft een levendige ondertoon; drie lagen maken het oppervlak strak en glad.

Inhoud

Toon zetten: wit, grijs of kleur?

Een wit doek is uitnodigend, maar ook verraderlijk. Soms houdt dat wit je tegen, alsof je “iets fout” kunt doen. Daarom werken veel kunstenaars met een ondertoon: een eerste gekleurde laag die het schilderij meteen karakter geeft.

  • Wit: fris en helder, maar soms te fel.

  • Grijs: neutraal en veilig, goed om kleurverhoudingen te beoordelen.

  • Warm oker of koel blauwgrijs: kan de stemming van het hele schilderij sturen.

Vraag jezelf af: welke sfeer wil ik dat dit werk ademt? Een toonlaag helpt je om meteen in die stemming te stappen.

Inhoud

Eerste lagen: de sfeer bouwen

De eerste verfstreken hoeven niet precies te zijn. Integendeel, dit is het moment om los te komen van perfectie. Gebruik brede penselen, grote bewegingen en transparante lagen. Denk niet in “vormen”, maar in licht en richting.

Sommige schilders maken eerst een monochrome onderschildering (één kleurwaarde), anderen beginnen meteen in kleur. Beide werkwijzen kunnen krachtig zijn. Het belangrijkste is dat je voelt: nu leeft het doek.

Oefen jezelf in het zien van mogelijkheden in die eerste lagen: ze zijn niet het begin van controle, maar van dialoog.

Inhoud

Mini-oefeningen om vandaag te proberen

Oefening 1 – Gessotest Breng gesso aan op drie verschillende ondergronden (papier, hout, doek). Schilder er met dezelfde verf overheen en kijk hoe het aanvoelt.

Oefening 2 – Toonexperiment Maak drie kleine werkjes met een andere ondertoon: wit, grijs en warm oranje. Schilder op elk dezelfde eenvoudige compositie. Welke voelt het levendigst?

Oefening 3 – Eerste lagen zonder plan Maak een snelle onderschildering zonder concreet onderwerp. Gebruik alleen gebrande omber en wit. Laat ontstaan wat zich aandient.

Inhoud

Voorbeelden van kunstenaars

Leonardo da Vinci werkte met onderschilderingen in bruine tonen om diepte te creëren: zijn “sfumato” begon al bij de eerste laag.

Rembrandt bracht zijn grondering bewust ongelijk aan voor levendigheid in het licht.

Egon Schiele liet soms de ondertoon van het papier zichtbaar, wat zijn werk die rauwe directheid gaf.

Kijk eens hoe elk van hen “voorbereiding” gebruikte als deel van hun expressie: nooit alleen technisch, altijd gevoelsmatig.

Inhoud

Tot slot

De voorbereiding van je ondergrond is niet saai of technisch, maar een kans om verbinding te maken met je schilderij nog vóór de eerste echte penseelstreek. Je legt de toon, letterlijk en figuurlijk.

Heb je zelf een favoriete manier om je doek voor te bereiden? Of een mislukking die iets moois opleverde? Laat een reactie achter, jouw ervaring inspireert anderen om met meer lef te beginnen.

***

Over deze serie: Schilderij beginnen

Deze blogpost maakt deel uit van de vijfdelige reeks “Schilderij beginnen”, waarin je stap voor stap leert hoe een schilderij groeit, van het eerste idee tot het moment dat het voltooid voelt.

Lees de hele reeks:

  1. Stap 1 – Compositie en formaat kiezen

  2. Stap 2 – Verf, techniek en ondergrond kiezen

  3. Stap 3 – Ondergrond voorbereiden en eerste lagen

  4. Stap 4 – De eerste verflaag: vorm, ritme en emotie samenbrengen

  5. Stap 5 – Laag over laag: diepte, contrast en samenhang opbouwen

  6. Slot – Van idee tot voltooid schilderij

Elk deel helpt je bewuster, vrijer en met meer plezier te schilderen, of je nu net begint of al jaren schildert.

Schilderen is niet alleen wat je maakt, maar wat je onderweg leert zien.

Terug naar de blog - homepage

Trui Gysseling
Vorige

Een schilderij beginnen stap 4
Volgende

Een schilderij beginnen stap 2