Verborgen verhalen in verf
‘Groen’ - acryl op plaat - 40 × 40 cm.
Wanneer pigmenten geheimen dragen
Wist je dat sommige kleuren letterlijk een dodenmasker dragen?
Wat begon met een vergeetachtig moment met beenderlijm, groeide uit tot een fascinerende duik in de wereld van giftige pigmenten, gemalen mummies en koninklijk purper.
Inhoud
Iedereen die ooit met verf heeft gewerkt kent het moment waarop je een keuze maakt tussen oude materialen en moderne alternatieven.
Voor mij begon dit verhaal met een flinke fout gemaakt met totinlijm, ook bekend als beenderlijm in korrels. Deze lijm moet onmiddellijk worden gebruikt na oplossen, maar door één of andere reden heb ik dat toen niet gedaan. Het resultaat was een geurtje dat niet wilde verdwijnen. Ik dacht dat het wel over zou gaan en heb er toch drie kleine doekjes mee geprepareerd. De geur was vlug weg, zeker toen er ook verf over kwam, maar telkens het warm werd begonnen die drie werkjes weer een geur af te geven.
Die ervaring bracht me later aan het denken toen ik las over Indisch geel. Dit pigment zou volgens bepaalde bronnen worden gemaakt van koeënpis en werken met Indisch geel zou ook af en toe een vreemde geur hebben veroorzaakt. De gelijkenis tussen mijn eigen ervaring en die historische verhalen was opvallend.
Pigmenten met een unieke geschiedenis
Vroeger waren er echt exotische kleurtjes. Neem bijvoorbeeld Echte Mummie, ook wel Mummy Brown genoemd. Dit was een populair bruin pigment uit de zestiende tot negentiende eeuw dat letterlijk werd gemaakt van gemalen Egyptische mummies. Pas nadat de mummies op waren, is men overgestapt op andere aardpigmenten zoals omber. Het is begrijpelijkerwijs dat deze kleur vandaag vervangen is en op de tube staat dan 'hue', wat verwijst naar de moderne vervanger.
This Man Protects the World's Rarest Colors - Great Big Story - video Engels gesproken - 2:34 min.
Meet the Bug You Didn't Know You Were Eating - Deep Look - video Engels gesproken - 5:16 min.
Pigmenten die gevaarlijk bleken
Maar er zijn niet enkel vieze pigmenten, sommige zijn ronduit giftig. Verschillende kleuren die eens populair waren, zijn ondertussen verboden en vervangen door sterk gelijkende chemische pigmenten.
Loodwit, ook bekend als Cremenwit, was eeuwenlang het meest gebruikte dekkende wit. Het gaf verf een prachtige glans en structuur en werd zelfs lang gebruikt voor het schilderen van dakgoten omdat het de enige verf was die weerstand bood aan zonlicht. Toch is het inmiddels in de hele EU verboden vanwege ernstige loodvergiftiging bij inademing of inslikken.
Loodmenie was een oranjerode loodverbinding die vroeger diende als roestwerende verf, bijvoorbeeld op schepen, maar is nu eveneens verboden.
Emerald groen, ook bekend als Parijs groen of Schweinfurter groen, was een felgroen pigment gemaakt van koperacetoarseniet. Het werd veel gebruikt in de negentiende eeuw maar is dodelijk giftig door het arseen.
The Arsenic Fashion That Killed Victorians - BuzzFeed Unsolved Network - video Engels gesproken - 13:42 min.
The Victorian Poison Problem - Historidame - video Engels gesproken - 11:51 min.
Making Paris Green A Toxic Green Pigment - Thy Labs - video Engels gesproken - 7:33 min.
Vermiljoen, ook Cinnaber genoemd, is een felrood pigment gewonnen uit kwiksulfide. Het werd gebruikt sinds de Romeinse tijd maar werd te gevaarlijk bevonden voor de schilder en wordt nu vervangen door heldere cadmium- of azokleuren. Ook Uranium oxide leverde een oranje tint en Napels geel was een giftige lood-antimoonverbinding die al in de oudheid werd gebruikt maar inmiddels vervangen is door veiligere organische en anorganiche gelen.
Lijst met alternarieven voor toxische pigmenten door Nannako - SchilderenEnzo - Een forum over tekenen en schilderen.
History’s deadliest colors - J. V. Maranto - TED-Ed - video Engels gesproken - 5:13 min.
When Beauty Became Toxic: The History Of Toxic Colors - ArtnHistory - video Engels gesproken - 6:14 min.
‘Rode bloemen’ - acryl op yupo papier
De prijs van zeldzaamheid
Hue kan ook wijzen op de vervanging van zeer dure pigmenten. De betere verfmerken hebben verschillende prijsklassen naargelang de prijs van het pigment. Goedkope of studentverf bevat enkel goedkope pigmenten, maar sommige pigmenten zijn zo duur dat ze enkel in heel exclusieve zaken verkocht worden.
Ultramarijn is een diepblauw pigment dat van oudsher afkomstig is van lapis lazuli, het belangrijkste bestanddeel van het metamorfe gesteente lapis lazuli. Het pigment werd geproduceerd door de steen te vermalen en een complex wasproces te ondergaan om het blauwe mineraal te isoleren, waardoor het uitzonderlijk waardevol werd.
Lapis Lazuli - Kunstwerken met ultramarijn - BreinWekker - video Nederlands gesproken - 2:03 min.
How The World's Most Expensive Color Is Made - Business Insider en Insider Art - video Engels gesproken - 11:27 min.
Why the World's Rarest Blue Took 10 Years to Recreate | WSJ Coveted - WSJ. Style - video Engels gesproken - 9:23 min.
Tyrian of koninklijk purper werd gemaakt van de purperslak en werd vooral gebruikt voor het verven van kleding. Dit was zo kostbaar dat het vaak alleen voor koninklijke kleding beschikbaar was.
Why Tyrian Purple Dye Is So Expensive - Insider Business - video Engels gesproken - 11:05 min.
Dit zijn slechts twee voorbeelden van die enorm dure pigmenten die we doorgaans niet in onze schilderijen gebruiken.
The most expensive colours and rarest pigments in the world - Medium - zeer interessant artikel
How The World's Most Expensive Colors Are Made - Business Insider en Insider Art - video Engels gesproken - 1:37:47 min.
Moderne kunstenaars en historische erfenis
Vandaag kiezen kunstenaars bewust tussen authentieke historische recepten en moderne alternatieven. Veel museums en restaurators worstelen met deze dilemma's wanneer ze oude werken proberen te behouden. De kennis over welke pigmenten vroeger werden gebruikt helpt ons niet alleen om kunst te restaureren, maar ook om de geschiedenis van materialiteit te begrijpen.
The library of rare colors - Tom Scott - video Engels gesproken - 5:12 min.
Elke tube verf draagt dus meer dan alleen kleur. Ze vertelt een verhaal over handel, toxicologie, economie en artistieke ambacht uit vervlogen tijden.
***
Lees ook
Aanduidingen op de tube
Ontdek de geheimen achter de mystieke tekens op onze verftubes!
Verken in deze blog
Materialen en Technieken
Benieuwd naar nieuwe materialen en technieken? Op deze pagina vind je artikelen vol creatieve mogelijkheden, unieke tools en verrassende methoden om je kunst naar een hoger niveau te tillen.
