Stop met tekenen

Geschreven door Trui Gysseling

Begin met kijken

3 simpele manieren om je waarneming te trainen en je tekeningen direct tot leven te wekken.

We lopen elke dag door dezelfde straten, passeren dezelfde gebouwen en zien dezelfde mensen, toch?

En toch, als een schilder langs loopt, ziet hij ineens op een gevel, die voor jou gewoon grijs beton was, een speelse dans van schaduwen en een kleurverloop dat zijn hart sneller doet kloppen.

Wat gebeurt er hier? Heb jij die speciale bril niet op?

Nee, je hebt geen andere ogen nodig. Je hebt alleen een andere manier van kijken nodig. In deze tweede blogpost duiken we dieper in wat die ‘kunstenaars-blik’ eigenlijk inhoudt. Het is geen magische gave die bij de geboorte wordt meegegeven, maar een spier die je kunt trainen.

Klaar om de wereld eens echt te zien, zoals een kunstenaar dat doet?

Inhoud

Van functioneel naar esthetisch kijken

Laten we eerlijk zijn: de meesten van ons kijken functioneel.

Als ik naar een fiets tegen een muur kijk, zie ik ‘fiets’ en ‘parkeerplek’. Mijn brein scant snel of er gevaar dreigt en of ik er gebruik van kan maken. Het is efficiënt, maar saai voor een tekening.

Een kunstenaar schakelt echter over naar een esthetische modus. Diezelfde fiets wordt ineens een compositie van kromme lijnen, de glans van het metaal tegen de ruwe textuur van de baksteen, en het contrast tussen het donkere rubber en het lichte metselwerk.

Ik herinner me nog goed hoe ik als beginnend tekenaar eens naar een oude koffiekan zat te staren (opdracht in de les). Voor mij was het eerst gewoon ‘een oude koffiekan’.

Maar toen ik probeerde te kijken zoals een schilder, zag ik ineens de manier waarop het metaal in de zon glansde, hoe de deuken voor een spel van licht en donker zorgden, hoe de kleuren van de kamer weerspiegelden en hoe de vorm van de teut de kan een eigen gezicht gaf, anders dan andere kannen.

Het werd ineens een portret van tijd en gebruik, niet alleen een voorwerp. Dat moment van omschakeling is het begin van alles.

  • Rosalind Gordon - An Artist's View: How to Look at Paintings - part 1 - 1stepfourward - video Engels gesproken - 8:50 min. Dit is een oud filmpje toen Youtube nog geen lange video’s kon tonen. Maar omdat er over dit onderwerp zo weinig filmmateriaal te vinden is, heb ik het toch in deze post geplaatst.

Inhoud

Voorbij de naam: kijken naar vorm en negatieve ruimte

Dit is misschien wel de moeilijkste, maar ook de belangrijkste stap.

Onze hersenen zijn verslaafd aan labels. Als je een hand ziet, zegt je brein direct: "Daar is een duim, daar een wijsvinger." Het probleem? Je hersenen tekenen dan vaak het symbool van een duim, niet de werkelijke vorm die voor je ligt.

Kunstenaars leren om die namen te negeren. Ze kijken naar de vormen van het object. Ze kijken ook naar de negatieve ruimte: de lucht tussen de vingers, de vorm van de opening in een stoel, de ruimte rondom een boom.

Stel je voor dat je een tak van een boom tekent. In plaats van te denken "ik teken een tak", probeer je te kijken naar de vorm van de lucht die door de takken wordt ingesloten. Die vorm is vaak makkelijker te tekenen dan de tak zelf. Door de negatieve ruimte te tekenen, teken je de tak automatisch correct. Het voelt alsof je de wereld omdraait, maar het werkt wonderlijk goed.

Inhoud

Licht en schaduw als vormgever

Veel beginners tekenen met lijnen en vullen daarna in (doe ik nog vaak omdat het vlug werkt).

Maar in de echte wereld bestaan lijnen niet. Wat we zien, is licht dat op oppervlakken valt. Kunstenaars zien licht niet als iets dat objecten zichtbaar maakt, maar als de architect van de vorm zelf.

Kijk eens naar een appel. Jij ziet een rode (of groene) bol. Een kunstenaar ziet:

  • Een fel wit reflectiepuntje (de highlight).

  • Een gele overgang naar rood (het halftoon).

  • Een diepe, bijna blauw-grijze schaduw aan de onderkant (de kernschaduw).

  • Een zachte gloed die terugkaatst van de tafel (de reflectie).

Door bewust te letten op deze zones, krijg je direct diepte in je werk. Het is alsof je de 3D-modus van je brein activeert.

Inhoud

Kleuren die praten: verhoudingen boven namen

Onze hersenen hebben een vast idee van hoe dingen ‘moeten’ zijn: gras is groen, de lucht is blauw, een sinaasappel is oranje. Maar in de natuur is niets ooit één kleur.

Gras in de schaduw is niet groen, het is vaak paarsig of grijsblauw. De lucht bij zonsondergang is niet blauw, maar een explosie van oranje, roze en paars. Kunstenaars kijken niet naar "wat is de kleur?", maar naar "hoe verhoudt deze kleur zich tot de omgeving?".

Is die blauwe tint lichter of donkerder dan die andere? Is deze groene tint warmer of kouder? Door te kijken naar relaties in plaats van absolute namen, krijg je een veel levendiger en realistischer beeld.

Ik heb vaak gezien hoe beginners een gezicht wilden schilderen en de huidskleur ‘vleeskleurig’ maakten, terwijl ze hadden moeten kijken naar de warme oranje tinten in het licht en de koele groen-blauwe tinten in de schaduw.

Inhoud

De emotionele lading van imperfecties

Mooi is niet altijd interessant. Perfectie is vaak saai.

Kunstenaars vallen voor de imperfecties, want daarin zit het verhaal. De barst in de muur vertelt van tijd en weerstand. De rimpel in de stof suggereert beweging of zwaarte. De vlek op de tafel is een herinnering aan een gezellige avond.

Wanneer je kijkt naar een oud voorwerp, probeer dan niet alleen de vorm te zien, maar ook het verhaal. Waarom is die hoek afgesleten? Waar heeft dit voorwerp gestaan? Deze emotionele lading geeft je tekening karakter. Het maakt het niet langer een object, maar een personage.

Inhoud

Oefeningen om je blik te scherpen

Theorie is leuk, maar praktijk is beter. Hier zijn drie simpele, maar effectieve oefeningen die je vandaag nog kunt doen:

1. De 2-minuten observatie Kies één object in je huis (een kopje, een plant, een schoen). Zet een timer op 2 minuten. Kijk alleen. Doe niets anders dan kijken.

Probeer drie dingen te ontdekken die je de eerste seconde niet zag. Misschien een kleine kras, een specifieke kleurverandering, of de manier waarop het licht erop valt. Dit traint je om te vertragen.

2. De negatieve ruimte tekening Neem een foto van bijvoorbeeld een complexe tak of een stoel. Teken niet het object zelf, maar teken alleen de vormen van de lucht of de ruimte erin en eromheen.

Het klinkt gek, maar je zult zien dat het object vanzelf verschijnt.

3. De kleur-jacht Ga naar buiten (of kijk uit het raam) en zoek naar drie tinten van dezelfde kleur. Bijvoorbeeld: drie verschillende groentinten in een boom. Noteer ze niet als "groen", maar beschrijf ze: "donker, koud groen", "licht, warm groen", "grijs-groen". Dit scherpt je vermogen om nuances te zien.

Inhoud

Kunstenaars die dit meesterlijk toepasten

Het is inspirerend om te zien hoe grote namen deze principes in hun werk hebben gebruikt.

Vincent van Gogh was een meester in het zien van de emotionele lading en de beweging in de wereld.

Hij zag niet alleen een sterrenhemel, maar een draaikolk van energie en licht. Zijn penseelstreken tonen hoe hij de wereld niet statisch zag, maar als een levend, trillend geheel. Hij lette op de kleurverhoudingen en de emotie die de lucht uitstraalde, niet op de exacte positie van de sterren (alhoewel dat ondertussen betwist wordt).

Claude Monet was de koning van het licht en de kleurverandering.

Hij schilderde dezelfde hooiberg of kathedraal op verschillende tijdstippen van de dag, omdat hij wist dat het licht de vorm en kleur volledig veranderde. Hij zag niet "een kathedraal", maar "een kathedraal in ochtendmist" versus "een kathedraal in middagzon". Zijn werk leert ons dat er geen vaste kleur bestaat, alleen licht en atmosfeer.

Georgia O'Keeffe toonde ons hoe je door in te zoomen op een detail, de hele wereld kunt zien.

Haar bloemen zijn niet zomaar bloemen; ze zijn landschappen van vorm en kleur. Ze leerde ons om voorbij de naam "bloem" te kijken en de abstracte vormen en lijnen te zien die zo sterk en mooi zijn.

Inhoud

Jouw beurt om te kijken

De wereld is vol van details, licht en kleuren die wachten om ontdekt te worden. Je hoeft geen grootmeester te zijn om deze blik te ontwikkelen. Het begint met een simpele keuze: vandaag even niet functioneel kijken, maar esthetisch.

Probeer vandaag één van de oefeningen. Kijk naar iets simpels en vraag jezelf af: "Wat zie ik nu dat ik gisteren niet zag?" De wereld verandert niet, maar jij wel. En dat is het mooiste deel van het creatieve proces.

***

Wil je nog meer tips om je teken- en schildervaardigheden te verbeteren? Duik in de rest van deze blog! Er zijn talloze artikelen over technieken, materiaalkeuze en creatieve inspiratie. En vergeet niet: elke meester was ooit een beginner. Blijf kijken, blijf oefenen, en vooral: blijf genieten van het proces!

De volledige serie

Deze blogpost is de eerste in deze serie die ‘de kunstenaars-blik’ verkent

  • De Kunstenaars-Blik
    Vier manieren om de wereld opnieuw te zien – en je leven te verrijken

  • Stop met tekenen, begin met kijken
    3 simpele manieren om je waarneming te trainen en je tekeningen direct tot leven te wekken.

  • Hoe kunstenaars de wereld vertalen
    Hoe kunstenaars denken in metaforen en associaties

  • De stille dialoog
    Hoe kunst rechtstreeks tot onze ziel spreekt

Verken in deze blog

  • Andere Denkwerelden 
    Benieuwd naar de diepere lagen van kunst en creativiteit? Deze pagina biedt een verzameling inspirerende artikelen die verder gaan dan de praktijk. Ontdek reflecties, filosofieën en nieuwe inzichten die je kijk op kunst verruimen en je creatieve denken prikkelen.

  • Terug naar de blog homepage

Trui Gysseling
Volgende

De Kunstenaars-Blik