Hoe kunstenaars de wereld vertalen

Geschreven door Trui Gysseling

Deel 3 in onze serie over de Kunstenaars-Blik

In het vorige deel zagen we hoe we kunnen leren kijken. We oefenden met het vastleggen van licht, kleur en textuur, en ontdekten dat de wereld levendiger wordt wanneer we de details bewuster waarnemen.

Maar kijken is pas het begin. Een schilderij, een gedicht of een beeldhouwwerk is niet alleen een spiegel van wat we zien; het is een vertaling van wat we voelen, denken en associëren.

Inhoud

Hoe komt het dat een kunstenaar naar een kale boom kijkt en zowel eenzaamheid als hoop kan lezen in de takken? Hoe vertaalt hij die boom naar iets dat ons raakt?

Het antwoord ligt in de manier waarop kunstenaars de wereld niet lineair, maar associatief ervaren. En ja, dat proces kan chaotisch lijken. Voor velen is het een magisch geheim. Voor anderen, zoals voor mij, is het gewoon zo: mijn brein maakt direct verbindingen zonder tussenstapjes. In dit artikel duiken we in die "vertaalmachine" van het creatieve brein.

Inhoud

Van A naar Z: het verschil tussen logisch en creatief denken

De meeste mensen denken lineair. Het is een uitstekende strategie voor het dagelijks leven. Als je een stoel ziet, denk je: "Daar zet ik mij op." Als je regen ziet, denk je: "Ik pak een paraplu." Van a naar b naar c. Logisch, efficiënt en veilig.

Kunstenaars daarentegen hollen vaak van a naar z. Ze zien niet alleen een stoel; ze zien ook een getuige van decennia vol verhalen, een symbool voor vergeetachtigheid, of een vormstudie in gebroken lijnen. Ze zien geen regen, maar een tranend huilbui van de natuur, of een dans van druppels die de grond kussen.

Dit klinkt misschien als ingewikkeld nadenken, maar vaak is het niets anders dan niet-lineair denken. Het is een sprong over (of langs) de logische stappen heen. Waar andere breinen een brug bouwen over een rivier (van oorzaak naar gevolg), zie je de rivier zelf als een metafoor voor tijd die wegspoelt. Die sprong lijkt chaotisch, maar in die chaos liggen precies de nieuwe ideeën.

Dan denk je misschien dat ik er veel lof voor kreeg om zo te denken? Neen, ik kreeg vaak te horen dat ik verstrooid ben, onlogisch, niet opmerkzaam …

Inhoud

Het onbewuste: waar de echte connecties worden gelegd

Heb je wel eens gemerkt dat een idee plotseling binnenvalt terwijl je doucht, wandelt of staart naar een wolk? Geen enkele keer heb je geforceerd nagedacht, toch kwam het idee vanzelf?

Dat is de kracht van het onbewuste. De meeste mensen denken dat creativiteit betekent: “Ik ga zitten en nadenken tot ik een oplossing heb’. Maar bij kunstenaars gebeurt het vaak spontaan. Je loopt langs een oude muur en plotseling denk je: "Die scheur lijkt wel een glimlach van een oud mens." Je hebt er niet bewust bij nagedacht; je brein heeft direct een brug geslagen tussen twee totaal verschillende dingen (een muur en een gezicht).

Voor sommigen, zoals voor mij (en voor iedereen die sterk op patronen gericht is), gebeurt dit heel natuurlijk. Ik zie direct de lijn van een weg die dezelfde kromming heeft als een glimlach. Die link is logisch in mijn hoofd, maar voor anderen voelt het als een verrassende sprong. Het is geen gebrek aan logica; het is een andere logica. Een logica die zoekt naar betekenis, emotie en verhaal, in plaats van alleen feiten.

Inhoud

Probeer het zelf: de onmogelijke vraag

Wil je zelf ervaren hoe deze vertaling werkt? Probeer deze korte oefening. Het doel is niet om een mooi resultaat te krijgen, maar om je brein even los te maken van de lineaire denkwijze.

  1. Kies een alledaags object: Bijvoorbeeld een paraplu, een oude schoen, of een koffiezetapparaat.

  2. Schrijf eerst op wat het is (de lineaire werkelijkheid): "Een paraplu: stof, stok, regentouw."

  3. Stel nu een vreemde, onlogische vraag:

    • "Als deze paraplu een mens was, welke persoonlijkheid zou hij hebben?"

    • "Welk liedje zou deze paraplu zingen als hij kon praten?"

    • "Wat is het geheim dat deze paraplu verbergt onder zijn kap?"

  4. Laat je gedachten gaan: Schrijf alles op wat erbij opkomt, hoe gek het ook klinkt. Misschien is de paraplu een eenzame ouderling die nooit meer uitgaat. Misschien zingt hij een jazznummer als het regent.

Wat moet je merken? Aanvankelijk voelt het misschien vreemd. Je brein probeert waarschijnlijk terug te vallen op 'normale' antwoorden. Maar geef het even tijd. Plotseling komen er dingen op die je nog nooit hebt bedacht. Dat is het moment waarop je begint te vertalen. Je kijkt niet meer naar het object, maar naar de betekenis die erin schuilt.

Geen paniek, als ik zo'n oefening maak, voelt het voor mij ook geforceerd. En neen, ik zie geen gezichten in muren, ik gebruik die metafoor omdat het begrijpelijk is.

Als ik schilder valt de werkelijkheid weg. Meestal begin ik met een bepaald idee, maar dan neemt mijn penseel het over en doe ik iets helemaal anders en achteraf weet ik vaak niet meer hoe ik iets geschilderd of getekend heb. Het allergekste is eigenlijk dat als ik soms naar mijn eigen schilderijtjes kijk, ik het gevoel heb dat ik dat ik zoiets helemaal niet kan schilderen!

Inhoud

inkt op papier - 11 × 11 cm.

Een nieuwe blik op elk probleem

Je zou kunnen vragen: "Waarom zou ik dit doen? Ik moet toch niet per se kunstenaar worden?"

Omdat deze manier van denken je helpt in elk aspect van het leven. Wanneer we alleen lineair denken, blijven we vastlopen in oude oplossingen. We zoeken naar het bekende, het veilige, het logische. Maar door te vertalen – door onverwachte verbindingen te leggen – openen we de deur naar innovatie.

Denk maar aan een probleem op je werk: "Hoe lossen we deze vertraging op?" Lineair denken zegt: "Werk harder, meer uren." Maar een artistieke vertaling vraagt: "Wat als we dit probleem zien als een gesprek tussen teamleden? Wat als de vertraging eigenlijk een teken is dat we te veel regels hanteren?" Plotseling zie je nieuwe wegen die eerder onzichtbaar waren.

De kunstenaars-blik is dus niet alleen nodig voor wie schildert of tekent. Het is een manier om de wereld rijker, dieper en voller van mogelijkheden te ervaren. Het is een vertaling van de grijze werkelijkheid naar een kleurenrijk verhaal.

Inhoud

Blijf vertalen

Probeer deze week één keer per dag een kleine vertaling te maken. Kijk naar een willekeurig object en stel jezelf de vraag: "Wat zegt dit mij eigenlijk?" Laat je brein vrij springen, ook als het chaotisch voelt. Want juist in die chaos ontstaan de mooiste ideeën.

In het volgende deel van deze serie duiken we dieper in de emotionele resonantie: waarom een kunstwerk (of een straatgezicht) ons soms diep raakt, en hoe we die gevoeligheid kunnen ontwikkelen.

Tot snel!

***

De volledige serie

Deze blogpost is de derde in deze serie die ‘de kunstenaars-blik’ verkent

  • De Kunstenaars-Blik
    Vier manieren om de wereld opnieuw te zien – en je leven te verrijken

  • Stop met tekenen, begin met kijken
    3 simpele manieren om je waarneming te trainen en je tekeningen direct tot leven te wekken.

  • Hoe kunstenaars de wereld vertalen (deze blogpost)
    Hoe kunstenaars denken in metaforen en associaties

  • De stille dialoog
    Hoe kunst rechtstreeks tot onze ziel spreekt

Verken in deze blog

  • Andere Denkwerelden 
    Benieuwd naar de diepere lagen van kunst en creativiteit? Deze pagina biedt een verzameling inspirerende artikelen die verder gaan dan de praktijk. Ontdek reflecties, filosofieën en nieuwe inzichten die je kijk op kunst verruimen en je creatieve denken prikkelen.

  • Terug naar de blog homepage

Trui Gysseling
Volgende

Stop met tekenen