Papier als speelveld

Geschreven door Trui Gysseling

Experimenteren met formaat, structuur en weerstand zonder druk

Papier ligt vaak achteloos op tafel, maar wie er echt mee werkt, merkt al snel hoe bepalend het is voor wat je maakt en hoe je werkt.

Papier is geen neutrale ondergrond, het werkt actief mee aan je beeld.

Inhoud

 

Papier is meestal het eerste materiaal waarmee we beginnen.

Een potlood, een pen, een vel papier en gaan. Toch blijft papier voor veel kunstenaars iets tijdelijks, iets om te oefenen of om later “echt” werk op doek te maken.

Dat is jammer, want papier is geen tussenstap. Het is een volwaardig en ongelooflijk veelzijdig medium dat je creativiteit kan openen op manieren die canvas soms juist afsluit.

Ik merkte dat zelf pas toen ik bewust verschillende papiersoorten begon te testen en ineens heel anders ging tekenen en schilderen.

Inhoud

Schilderen en borduren op papier - 20 × 20 cm.

Waarom papier zo’n krachtig medium is

Papier is direct.

Er zit niets tussen jou en je handeling. Geen spieraam, geen zware drager, geen hoge drempel. Je pakt een vel en je begint.

Dat maakt papier ideaal om te experimenteren, maar ook verrassend geschikt voor afgewerkt werk.

Bovendien neemt papier weinig ruimte in. Tien schilderijen op papier passen makkelijk in een lade, terwijl tien canvassen al snel een kamer vullen.

Inhoud

Soorten papier en wat ze doen met je werk

Papier bestaat in een enorme variatie, van flinterdun tot bijna kartonachtig. Je hebt papier van ongeveer 70 gram dat geschikt is voor snelle schetsen en notities, en papier van 300 tot 400 gram dat moeiteloos water, verf en lagen aankan.

Sommige papiersoorten zijn sterk absorberend, wat prachtig werkt voor aquarel en inkt, terwijl ander papier juist minder opneemt en je lijnen scherper houdt.

Er bestaat papier met coating en zonder coating, papier speciaal voor aquarel, acryl of gemengde technieken en papier dat officieel voor tekenen bedoeld is maar zich prima laat misbruiken voor schilderen. En dat misbruiken mag je letterlijk nemen.

Inhoud

Een stapellichtjes gekleurd handgeschept papier

Wit, gekleurd en alles daartussen

Wit papier lijkt de standaard, maar gekleurd papier kan je werk meteen een andere sfeer geven.

Een warm grijstonenpapier dempt contrasten, een lichtbruin papier geeft tekeningen iets aards en zachts, en een donker papier dwingt je om met licht te denken in plaats van met lijn.

Veel kunstenaars gebruiken gekleurd papier als uitgangspunt om sneller tot een samenhangend beeld te komen.

Inhoud

Absorberend, gecoat en alles wat ertussen zit

Absorberend papier zuigt water en pigment op en laat weinig correcties toe. Dat vraagt loslaten, maar geeft ook levendigheid.

Gecoat papier houdt het materiaal meer aan het oppervlak, wat fijn is voor potlood, kleurpotlood en sommige inkten.

Door dit bewust te testen ontdek je waarom een tekening soms “werkt” en soms niet, zelfs als je techniek hetzelfde blijft.

Inhoud

‘Lelie’ - acryl op papier - 10 × 10 cm.

Formaat, vorm en presentatie

Papier komt los, in blokken of op rol.

Losse vellen zijn flexibel, blokken zijn handig omdat ze meestal vlak blijven, en rollen zijn economisch en ideaal voor groot werk.

Het nadeel van een rol is dat het papier weer wil oprollen, iets wat tegelijk irritant en bevrijdend kan zijn. Groot papier nodigt uit tot beweging, klein papier tot concentratie. Wisselen tussen die twee houdt je werk fris.

Werken op papier kan je professioneel presenteren. Er zijn in de handel veel formaten lijsten om je werk mooi in te kaderen. Dat is helemaal voordelig als je wissellijsten gebruikt.

Inhoud

Papier in de kunstgeschiedenis en nu

Veel grote kunstenaars werkten intensief op papier.

Rembrandt maakte etsen en tekeningen waarin papier en lijn samen het beeld dragen.

Paul Klee experimenteerde met kleur, lijn en papierstructuur als volwaardig onderdeel van zijn beeldtaal.

Antoni Tàpies en papier als materie

Voor David Hockney is papier een volwaardige drager.

Inhoud

‘Eenzaam graf’ - acryl op papier - 30 × 40 cm.

Schilderen op papier, ja dat kan

Je kan absoluut schilderen op papier.

Er bestaat speciaal papier voor acryl en olie, maar ook zwaar tekenpapier werkt prima als je het eerst voorziet van een paar lagen gesso.

Aquarelpapier is ideaal voor waterige technieken, maar laat zich ook combineren met potlood, inkt en acryl.

Papier is minder vergevingsgezind dan doek, maar juist dat maakt het spannend.

Inhoud

Eenvoudige oefeningen om papier te leren kennen

  • Kies drie verschillende papiersoorten en gebruik op elk papier exact hetzelfde materiaal, bijvoorbeeld potlood, inkt of aquarel. Kijk wat er gebeurt en noteer je bevindingen.

  • Werk één onderwerp uit op wit papier, gekleurd papier en papier met duidelijke textuur. Let op hoe je keuzes veranderen.

  • Scheur papier in plaats van te snijden en verwerk het in een collage of tekening. Dat kleine gebaar verandert meteen de energie van je werk.

  • Gebruik een rol papier en werk staand, met je hele arm. Het voelt onhandig en dat is precies de bedoeling.

Inhoud

Experimenten - acryl op papier - elk 30 × 30 cm.

Mindset, durven en doen

Papier nodigt uit tot beginnen.

Het is minder beladen dan canvas en daardoor perfect om ideeën te testen, fouten te maken en onverwachte richtingen te verkennen.

Elk vel is een nieuw avontuur. Soms mislukt het en soms ontstaat er iets waarvan je niet wist dat je het kon maken. Dat hoort erbij.

Inhoud

Afronden en verder verkennen

Papier is geen simpel oppervlak, maar een actieve partner in je creatieve proces. Hoe beter je het leert kennen, hoe vrijer je ermee kan werken.

Pak een stapel verschillende papiersoorten, speel, test en vertrouw op wat er gebeurt.

Wil je hier verder in duiken? Verken dan gerust andere artikelen op mijn blog over materialen, technieken en creatieve mindset. Er ligt altijd nog een vel papier te wachten.

***

Lees ook

Verken deze blog

Trui Gysseling
Vorige

Wit: de kracht van bijna niets
Volgende

David Hockney en creatief schilderen