Iedereen is een kunstenaar

Mixed media op papier - 20 × 20 cm.

Het is een houding, geen talent

Waarom Robert Henri en Joseph Beuys dachten dat jij wél kunt tekenen

Wat als "ik kan niet tekenen" een leugen is die je onwillekeurig aan jezelf vertelt?

Ontdek waarom creativiteit geen cadeau is, maar een keuze. Leer je hoe je de kunstenaarsgeest die al in jou leeft, eindelijk activeert.

Leestijd: ongeveer 8 minuten

Inhoud

De citaten van Robert Henri zijn gebaseerd op zijn geschriften, waaronder The Art Spirit (1923). De vertalingen zijn gemaakt door de auteur van deze blogpost.

Dit artikel is mede geïnspireerd door de blogpost "Why Art is Not a Luxury" van Nancy Hillis (17 januari 2023).

Mixed media op papier - 20 × 20 cm.

Ik kan niet tekenen

Het is waarschijnlijk een van de meest gehoorde zinnen in de kunstwereld. Maar wat bedoelen we eigenlijk wanneer we dat zeggen? Dat we geen rechte lijn kunnen trekken? Dat onze perspectieftechniek ver te zoeken is? Of dat we gewoon bang zijn om te falen?

De waarheid is misschien verrassender: tekenvaardigheid is geen aangeboren gift. Het is een houding. Een manier van kijken naar de wereld, van omgaan met creatieve uitdagingen, van jezelf uitdrukken. De Duitse beeldhouwer en performancekunstenaar Joseph Beuys formuleerde het in de jaren 60 met deze provocerende uitspraak: "Ieder mens is een kunstenaar."

In deze blogpost ontdek je waarom deze bewering geen leuze is, maar een werkelijke verandering van perspectief. Je krijgt een nieuw inzicht in wat kunst écht betekent, motivatie om je pen (of je penseel) toch maar op te pakken, en concrete handvatten om zelf aan de slag te gaan.

Inhoud

De mythe van het natuurlijk talent

Wat Robert Henri ons vertelt over waar talent écht vandaan komt

Wanneer we denken aan ‘kunstenaars’, zien we vaak beelden van genieën: Van Gogh met zijn oor, Picasso met zijn kubistische doorbraken, Michelangelo die onder het plafond van de Sixtijnse kapel hangt. Talent is iets voor hen. Wij gewone stervelingen hebben daar geen kaas van gegeten.

Maar Robert Henri, één van de belangrijkste Amerikaanse kunstschilders van de vroege twintigste eeuw, zag het anders. Hij zei: "When the artist is alive in any person, whatever his kind of work may be, he becomes an inventive, searching, daring, self-expressing creature."

Let op: whatever his kind of work may be. Een bakker die met zorg broden vormt, een leraar die met passie lessen voorbereidt, een ouder die met liefde een kamer voor hun kind inricht – ze kunnen allemaal de ‘artist’ in zich dragen. Het gaat niet om het vakgebied, maar om de instelling.

Beuys ging nog verder. Voor hem was kunst niet beperkt tot galerijen en musea. Kunst was alles wat menselijk scheppingsvermogen betrof: taal, gedrag, sociale interacties, gedachten. Hij noemde het "sociale sculptuur": de samenleving als een kunstwerk dat we continu vormgeven.

Techniek komt later. Eerst komt het durven, het zoeken, het proberen, het expressie geven aan wat in jou leeft.

Reflectievraag aan jou: Heb jij je ooit als kunstenaar gezien? Waarom wel of waarom niet? En als je dat laatste antwoord geeft – zou dat kunnen komen omdat je de definitie van ‘kunstenaar’ te eng hebt gemaakt?

Mijn ervaring met mensen die zeggen "ik kan niet tekenen" is dat ze vaak een dubbel iets bedoelen: het is feit én excuus. Feit, want hun resultaten staan misschien niet gelijk aan wat ze op school leerden. Excuses, want het geeft toestemming om niet te beginnen. Maar beide zijn gebaseerd op hetzelfde misverstand: dat kunst een product is in plaats van een proces.

Inhoud

Mixed media op papier - 20 × 20 cm.

Kunst als attitude, niet als extraatje

“Hoe je met kunstenaarsogen naar de wereld kijkt”

Deze zin uit Henri's geschriften raakt de kern. We behandelen tekenen en schilderen alsof het iets is dat je erbij doet, een "hobby" voor wanneer je tijd overhebt. Of alsof het iets is voor een select groepje uitverkorenen.

Dat is fundamenteel verkeerd. Tekenen is hoe je naar de wereld kijkt. Het is een manier van waarnemen.

Jij ziet met kunstenaarsogen wanneer je:

  • Details waarneemt die anderen missen: de manier waarop licht op een kop koffie valt, de textuur van een oude muur, de subtiele kleurveranderingen in een schemerige lucht.

  • Probleemoplossend denkt: wanneer je meerdere perspectieven verkent, zoals Beuys pleitte: kunst als methode om nieuwe wegen te vinden in ingewikkelde situaties.

  • Zelfexpressie zoekt: niet omdat je perfect bent, maar omdat je iets wilt delen dat anders onuitgesproken blijft.

Henri stelt het nog eenvoudiger: "It is simply a question of doing things, anything, well."

Het gaat om de aandacht, de zorg, de intensiteit waarmee je iets benadert.

Oefening voor jou: Kijk eens bewust naar iets heel alledaags, je koffiemok, je schoenen, het raamkozijn waar je doorheen kijkt. Wat valt je op? Welke vormen zie je? Welke schaduwen? Welke gevoelens roept het op? Dat moment van bewust kijken dát is de kunstenaarsattitude.

Inhoud

De twee barrières: intern versus extern

Of waarom je interne overtuigingen zwaarder wegen dan je gebrek aan spullen

Je hoort vaak twee soorten bezwaren wanneer mensen niet beginnen met creatief werk.

Externe barrières

"Ik heb geen tijd."

"Ik heb geen geld voor materiaal."

"Ik moet eerst dat andere ding afronden voordat ik daar mee begin."

Deze barrières lijken logisch. Ze zijn zichtbaar, tastbaar. Maar vaak blijken ze flexibeler dan we denken.

Interne barrières

"Ik ben geen kunstenaar."

"Ik kan niet tekenen."

"Mensen zullen het belachelijk vinden."

Deze barrières zijn zwaarder. Waarom? Omdat ze geloofwaardig lijken. Ze voelen als feiten, terwijl het eigenlijk verhalen zijn die we onszelf vertellen. Het zijn overtuigingen die we hebben aangenomen, vaak in de kindertijd, toen ons werk werd beoordeeld op "goed" of "fout" in plaats van op durf en expressie.

Beuys was zich bewust van deze mentale blokkades. Hij zag dat onderwijssystemen mensen leiden in plaats van inspireerden. Hij droomde van een systeem waarin creativiteit niet werd getraind maar vrijgelaten.

De draai is deze: de interne barrières zijn zwaarder omdat ze je identiteit raken. "Ik ben geen kunstenaar" voelt als een beschrijving van wie je bent, niet van wat je kunt leren.

Maar Henri zegt het duidelijk: de kunstenaar leeft in iemand. Hij is er al. Hij hoeft alleen actief te worden.

Beuys stelde: “Ieder mens is een kunstenaar” niet als een wens, maar als een feit. De scheppingskracht zit in ons. Het is niet iets dat we verdienen of moeten verwerven. Het is iets dat we erkennen en laten groeien.

Inhoud

Mixed media op papier - 20 × 20 cm.

Waarom deze houding werkt

Er zijn goede redenen om de kunstenaarsattitude te adopteren. Niet alleen vanwege de esthetische resultaten, maar om wat het doet met jou als persoon.

Persoonlijke voordelen

Studies tonen aan dat creatieve praktijken bijdragen aan:

  • Kritisch denken en flexibiliteit – zoals Beuys en Henri beide benadrukten: kunst leert je vragen stellen, niet alleen antwoorden geven

  • Zelfvertrouwen en zelfbewustzijn – het proces van creëren dwingt je om contact te maken met je eigen perspectief, je eigen stem

Maatschappelijke waarde

Beuys zag kunst nooit als iets geïsoleerds. Kunst verbindt. Het schept gemeenschap. Het ontwikkelt empathie doordat je leert de wereld door andere ogen te zien. Het opent dialoog.

"He disturbs, upsets, enlightens, and he opens ways for a better understanding." — Robert Henri

Die "he" is de kunstenaar in je. Die kunstenaar die vragen stelt bij de status quo. Die andere mogelijkheden toont.

De persoonlijkste reden

Je hoeft niet perfect te zijn om te beginnen. Dat is misschien wel het belangrijkste. De houding is je doel, niet het eindresultaat. Het gaat erom dat je aan het werk bent, dat je in gesprek bent met je materiaal, dat je ruimte maakt voor wat er in je leeft.

Henri gaf ons een krachtige regel: "If you decide to make your art a priority, other things will move over."

Niet: "Ik vind tijd voor kunst tussen alle andere dingen door."

Maar: "Ik geef kunst prioriteit, en andere dingen vinden hun plek."

Inhoud

Hoe ga je aan de slag?

Hier is een praktisch stappenplan, gebaseerd op zowel Henri als Beuys en mijn eigen ervaring.

Stap 1: Erkennen

Herinner je dat jij de ‘art spirit’ in je hebt. Ook al voel je je geen kunstenaar. Ook al denk je dat je "niet kunt". Dat is een verhaal, geen feit.

Beuys zou zeggen: accepteer dat je een schepper bent. Niet als titel, maar als verantwoordelijkheid.

Stap 2: Prioriteren

Maak er ruimte voor, al was het maar 15 minuten per dag. Niet als beloning voor alles wat je gedaan hebt, maar als basis voor alles wat je gaat doen.

Een klein schetsboek op je nachtkastje. Een potlood in je tas. De intentie is belangrijker dan de duur.

Stap 3: Oefenen zonder oordeel

Henri's principe: "do things well" – maar niet met het doel van perfectie. Met het doel van aandacht. Zonder oordeel. Zonder het resultaat als maatstaf.

Wat als je de eerste tien pogingen allemaal ‘slecht’ zijn? Wat dan? Dan heb je tien keer geoefend. Dan ben je in beweging gekomen.

Stap 4: Je omgeving kiezen

Je hebt geen oorlog nodig (zoals Henri suggereerde soms kon gebeuren in de kunstwereld). Je hebt een veilige, ondersteunende plek nodig. Dat kan zijn:

  • Jouw eigen keukentafel

  • Een lokale workshop

  • Een community online

  • Een vriendelijke klasgenoot

Beuys werkte altijd in groepsverband. Kunst als collectief proces. Zoek je tribe.

Mini-oefening: Blind contour drawing

Neem 5 minuten. Teken iets wat voor je ligt – een plant, je handen, een kopje – maar kijk niet naar je papier. Kijk alleen naar je onderwerp. Je oog beweegt langs de lijnen van het object, je hand volgt op het papier.

Je zult een raar, vervormd resultaat krijgen. Dat maakt niets uit.

Doel: niet het resultaat, maar de houding. De volledige aanwezigheid. Het vertrouwen in het proces. Dat is wat telt.

Inhoud

Slot: Wat als je deze houding aanneemt?

Er verandert iets in je wanneer je de kunstenaar in je laat leven

Stel je eens voor. Stel je voor dat je de kunstenaar in je laat leven. Niet als hobbyist. Niet als iemand die "probeert tekenen." Maar als iemand die erkent dat creatief denken en expressie fundamenteel menselijk zijn.

Je verandert. Voor jezelf. Voor anderen.

Je begint details op te merken die je eerder zag maar niet zag. Je zoekt oplossingen op manieren die voorheen ongebruikelijk waren. Je durft te experimenteren, te riskeren, te falen, omdat je weet dat het proces het doel is.

Beuys droomde van een wereld waarin iedereen zijn of haar scheppingskracht erkende. Een wereld waarin creativiteit niet was gereserveerd voor de ‘getalenteerden’, maar toegankelijk was voor iedereen die bereid was te beginnen.

En Henri eindigde zijn gedachtengang met woorden die vandaag nog net zo actueel zijn:

"Where those who are not artists are trying to close the book, he opens it, shows there are more pages possible."

Waar anderen het boek sluiten, opent hij het. Toont dat er meer pagina's mogelijk zijn.

Inhoud

Jouw volgende stap

Voel jij dat je de ‘art spirit’ in je hebt? Misschien niet als ‘tekenaar’ of ‘schilder’, maar als iemand die creativiteit nodig heeft om te leven, te denken, te verbinden? Schrijf het in de reacties. Laten we praten.

Deel deze post met iemand die zegt "ik kan niet tekenen." Misschien is dit precies wat nodig is om te beginnen.

Iedereen is een kunstenaar. Het is geen belofte. Het is een herkenning.

***

Lees ook

  • De Kunstenaars-Blik
    Vier manieren om de wereld opnieuw te zien en je leven te verrijken

  • The Art Spirit door Robert Henri - boek met verzamelde teksten - 145 pagina’s - Januari 2025 - ISBN-13 979-8851646560

Verken in deze blog

  • Inspirerende kunstenaars
    Laat je inspireren door kunstenaars uit alle hoeken van de kunstwereld en ontdek nieuwe ideeën voor je eigen creatieve proces.

Terug naar de blog-homepage

Volgende
Volgende

De mythe van losser schilderen